Huyết khối tự phát là gì?

Huyết khối là cục máu đông có kích thước lớn gây tắc nghẽn hoàn toàn hoặc làm giảm đáng kể sự lưu thông máu trong tĩnh mạch hoặc động mạch. Huyết khối tự phát, hay còn gọi là huyết khối đột ngột, là cục máu đông hình thành nhanh chóng trong mạch máu. Nguyên nhân thường là do tổn thương cấp tính ở tĩnh mạch hoặc động mạch.

Đôi khi, huyết khối tự phát gây ra các triệu chứng mà bạn có thể cảm nhận hoặc thậm chí quan sát được từ bên ngoài, ví dụ như các vùng sưng tấy hoặc da chuyển màu.

Các phương pháp điều trị huyết khối tự phát gồm có dùng thuốc để ngăn ngừa cục máu đông hình thành và các thủ thuật xâm lấn để phá vỡ cục máu đông hoặc lấy cục máu đông ra khỏi mạch máu.

Bài viết dưới đây sẽ giải thích lý do hình thành cục máu đông và các biện pháp điều trị.

Huyết khối tự phát là gì?

Huyết khối có thể hình thành sau khi tĩnh mạch hoặc động mạch bị tổn thương. Tổn thương này có thể là do vết cắt ở ngón tay, mảng xơ vữa trong động mạch bị vỡ hoặc biến chứng sau phẫu thuật.

Khi xảy ra tổn thương, cơ thể gửi các chất, gồm có fibrin (một loại protein cần thiết để hình thành cục máu đông) và các yếu tố đông máu khác, đến vị trí tổn thương để bắt đầu quá trình chữa lành. Nếu cục máu đông có kích thước quá lớn, nó sẽ chặn hoàn toàn hoặc làm giảm sự lưu thông máu trong mạch máu, điều này gây tổn hại các cơ quan khác trong cơ thể.

Cục máu đông trong động mạch thường là biến chứng của xơ vữa động mạch - tình trạng tích tụ cholesterol, chất béo và các chất khác trong động mạch. Khi mảng xơ vữa vỡ ra và các chất này đi vào máu, cơ thể sẽ hình thành cục máu đông tại vị trí có mảng xơ vữa. Mặc dù tình trạng xơ vữa không xảy ra trong tĩnh mạch nhưng cục máu đông cũng có thể hình thành trong tĩnh mạch, thường là do tổn thương tĩnh mạch.

Huyết khối tự phát là tình trạng hình thành cục máu đông không tìm ra được nguyên nhân gốc rễ, chẳng hạn như xơ vữa động mạch hay rung nhĩ. Đây là một vấn đề cấp tính và có thể cần phải cấp cứu.

Triệu chứng của huyết khối tự phát

Triệu chứng của huyết khối tự phát tùy thuộc vào kích thước và vị trí của cục máu đông. Huyết khối tự phát nhẹ có thể không biểu hiện triệu chứng. Khi có, các triệu chứng thường là:

• Tê ở vùng có cục máu đông
• Đau hoặc cảm giác căng cứng ở vùng có cục máu đông
• Sưng tấy
• Da nóng và đau khi chạm

Nguyên nhân gây huyết khối tự phát

Phẫu thuật là một nguyên nhân phổ biến gây ra huyết khối tự phát, đặc biệt là huyết khối tĩnh mạch sâu - tình trạng hình thành cục máu đông trong tĩnh mạch sâu ở chân và một số nơi khác trong cơ thể.

Theo một báo cáo vào năm 2017, tình trạng chảy máu không kiểm soát trong quá trình phẫu thuật có thể đe dọa đến tính mạng và huyết khối tự phát cũng vậy. Đây là lý do tại sao các nhà khoa học vẫn đang không ngừng nghiên cứu để tìm ra các biện pháp ngăn ngừa đông máu hoặc chảy máu bất thường. Các nhà khoa học cũng đang nghiên cứu các cách để dự đoán nguy cơ gặp phải biến chứng tuần hoàn trong hoặc sau phẫu thuật của người bệnh.

Một nguyên nhân khác gây huyết khối tĩnh mạch sâu và các loại huyết khối khác là bệnh ung thư. Cả tổn thương tế bào do khối u gây ra và các phương pháp điều trị ung thư như xạ trị đều có thể gây hình thành cục máu đông. Các nguyên nhân khác gây huyết khối tự phát còn có mang thai và một số bệnh lý nhất định, chẳng hạn như tăng huyết áp, tiểu đường type 2 và bệnh thận.

Phương pháp chẩn đoán huyết khối tự phát

Những bước đầu tiên để chẩn đoán huyết khối tự phá là khai thác bệnh sử và khám lâm sàng, gồm xem xét các triệu chứng mà người bệnh gặp phải. Những vùng sưng tấy, đau hoặc da nóng khi chạm tay lên có thể là dấu hiệu của cục máu đông.

Tuy nhiên, để xác nhận chẩn đoán thì cần phải xét nghiệm máu, gồm có xét nghiệm D-dimer, một loại protein mà cơ thể tạo ra khi hình thành hoặc phá vỡ cục máu đông.

Cần thực hiện các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh để xác nhận sự hiện diện của cục máu đông và xác định kích thước cũng như vị trí chính xác của cục máu đông. Theo một nghiên cứu vào năm 2020, siêu âm là một công cụ hữu hiệu nhất để chẩn đoán huyết khối tĩnh mạch sâu .

Các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh khác cũng được sử dụng để chẩn đoán huyết khối còn có chụp cắt lớp vi tính (CT) và chụp mạch vành.

Phương pháp điều trị huyết khối tự phát

Phương pháp điều trị tùy thuộc vào kích thước và vị trí của cục máu đông.

Thuốc chống đông máu hay thuốc làm loãng máu có thể làm giảm nguy cơ hình thành cục máu đông mới và ngăn cục máu đông hiện có phát triển to thêm. Bác sĩ cũng có thể kê thuốc làm tan cục máu đông hiện có, chẳng hạn như thuốc tiêu sợi huyết.

Các thủ thuật điều trị huyết khối tự phát gồm có đặt stent vào mạch máu có cục máu đông. Stent là một dụng cụ có dạng ống nhỏ bằng kim loại, mềm dẻo có tác dụng giữ cho mạch máu bị hẹp mở rộng để khôi phục sự lưu thông máu bình thường. Một số trường hợp cần điều trị bằng thủ thuật xâm lấn hơn tên là lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học. Trong thủ thuật này, bác sĩ sẽ đưa dụng cụ chuyên dụng vào mạch máu và lấy cục máu đông ra ngoài.

Tiên lượng của người bị huyết khối tự phát

Tiên lượng của những người bị huyết khối tự phát phụ thuộc nhiều vào vị trí hình thành cục máu đông (tĩnh mạch hay động mạch), mức độ nghiêm trọng của tình trạng và có phát sinh biến chứng hay không. Sự hiện diện của các bệnh lý khác cũng có ảnh hưởng đến tiên lượng của người bệnh.

Nghiên cứu cho thấy những người bị huyết khối tĩnh mạch có nguy cơ tái phát cao (khoảng 25%) trong vòng 10 năm tiếp theo.

Một số câu hỏi về huyết khối

Huyết khối có nguy hiểm đến tính mạng không?

Huyết khối có thể dẫn đến các biến chứng đe dọa tính mạng. Ví dụ, cục máu đông có thể cản trở dòng máu đến tim và dẫn đến nhồi máu cơ tim. Nếu cục máu đông gây tắc nghẽn trong một động mạch cấp máu cho não thì sẽ dẫn đến đột quỵ. Cục máu đông có thể chặn dòng máu đến các chi hoặc các bộ phận khác trong cơ thể và dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng, ví dụ như hoại tử chi và có thể phải cắt cụt chi.

Huyết khối và thuyên tắc có gì khác nhau?

Cả huyết khối và thuyên tắc đều là tình trạng cục máu đông gây cản trở sự lưu thông máu trong mạch máu. Huyết khối là cục máu đông hình thành trực tiếp trong tĩnh mạch hoặc động mạch từ tiểu cầu, fibrin hoặc các chất khác. Thuyên tắc là khi cục máu đông ở một nơi khác trong cơ thể vỡ ra, di chuyển theo máu về phía phổi hoặc não và gây tắc nghẽn mạch máu của các cơ quan này.

Tóm tắt bài viết

Huyết khối tự phát là một dạng huyết khối hiếm gặp, thường xảy ra sau tổn thương mạch máu hoặc do xơ vữa động mạch. Các công cụ chẩn đoán gồm có xét nghiệm máu và các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như siêu âm. Các phương pháp điều trị gồm dùng thuốc, đặt stent và phẫu thuật lấy huyết khối.

Mặc dù không có cách nào có thể ngăn ngừa tuyệt đối huyết khối tự phát sau phẫu thuật, tai nạn, chấn thương hoặc các nguyên nhân khác nhưng có một số cách để giảm thiểu nguy cơ hình thành cục máu đông, chẳng hạn như tuân thủ hướng dẫn chăm sóc hậu phẫu, dùng thuốc làm loãng máu hoặc mang vớ y khoa để hỗ trợ lưu thông máu.

Duy trì lối sống năng động, chế độ ăn tốt cho tim mạch, kiểm soát cân nặng và các thói quen có lợi khác cũng là những điều cần thiết để giảm nguy cơ huyết khối.