Triệu chứng của cholesterol cao là gì?

Cholesterol là một chất béo dạng sáp do gan sản xuất. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành màng tế bào, tổng hợp vitamin D và một số hormone. Cholesterol không hòa tan trong nước, do đó không thể tự di chuyển trong cơ thể. Các hạt lipoprotein giúp vận chuyển cholesterol qua máu. Có hai loại lipoprotein chính:

• Lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL), hay còn gọi là cholesterol “xấu”, có thể tích tụ trong động mạch, dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng như đau tim hoặc đột quỵ. Ăn quá nhiều thực phẩm chứa hàm lượng chất béo cao sẽ làm tăng mức cholesterol LDL trong máu. Tình trạng này được gọi là cholesterol cao, hay còn được gọi là tăng cholesterol máu (hypercholesterolemia) hoặc tăng lipid máu (hyperlipidemia).
• Lipoprotein tỷ trọng cao (HDL), đôi khi được gọi là "cholesterol tốt", giúp vận chuyển cholesterol LDL về gan để đào thải ra khỏi cơ thể. Nếu mức LDL trong máu quá cao hoặc mức HDL quá thấp, mỡ sẽ tích tụ trong mạch máu, khiến máu khó lưu thông. Điều này có thể gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt là ở tim và não, thậm chí có thể dẫn đến tử vong.

Triệu chứng của cholesterol cao

Thông thường, cholesterol cao không gây ra triệu chứng rõ ràng. Trong hầu hết các trường hợp, các dấu hiệu chỉ xuất hiện khi đã gây ra biến chứng nghiêm trọng như đau tim hoặc đột quỵ.

Những biến cố này xảy ra khi cholesterol cao dẫn đến hình thành mảng xơ vữa trong động mạch. Mảng này có thể làm hẹp lòng mạch, cản trở lưu lượng máu. Lớp niêm mạc của động mạch cũng bị thay đổi, làm tăng nguy cơ gặp phải các biến chứng nặng.

Cách duy nhất để biết bạn có bị cholesterol cao hay không là thực hiện xét nghiệm máu. Chỉ số cholesterol toàn phần trên 200 mg/dL được coi là cao. Bạn nên kiểm tra cholesterol từ tuổi 20 và xét nghiệm lại sau mỗi 4 - 6 năm.

Bác sĩ có thể đề nghị xét nghiệm thường xuyên hơn nếu bạn có tiền sử gia đình bị cholesterol cao hoặc có các yếu tố nguy cơ sau:

• Huyết áp cao
• Thừa cân, béo phì
• Hút thuốc lá

Rối loạn di truyền gây cholesterol cao

Một số người mắc bệnh tăng cholesterol máu gia đình (familial hypercholesterolemia) do di truyền. Người mắc bệnh này có mức cholesterol từ 300 mg/dL trở lên và có thể xuất hiện u vàng (xanthoma)—các mảng vàng trên da hoặc cục u dưới da.

Bệnh động mạch vành (CAD)

Bệnh động mạch vành (CAD) là một loại bệnh tim, xảy ra khi mảng xơ vữa làm hẹp hoặc xơ cứng động mạch cung cấp máu cho tim.

Triệu chứng của bệnh tim có thể khác nhau giữa nam và nữ nhưng nói chung, đây vẫn là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở cả hai giới. Các triệu chứng phổ biến gồm có:

• Đau thắt ngực (đau ngực)
• Buồn nôn
• Mệt mỏi nghiêm trọng
• Khó thở
• Đau vùng cổ, hàm, bụng trên hoặc lưng

Đột quỵ

Mảng xơ vữa do cholesterol cao có thể làm giảm hoặc cản trở hoàn toàn dòng máu lên não, gây đột quỵ.

Đột quỵ là một tình trạng cấp cứu y tế, cần can thiệp ngay. Nếu bạn hoặc người xung quanh có các triệu chứng dưới đây, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức:

• Đột ngột mất thăng bằng hoặc mất khả năng vận động phối hợp
• Chóng mặt đột ngột
• Méo miệng (sụp mí mắt, lệch miệng sang một bên)
• Liệt một bên cơ thể
• Lú lẫn, khó nói hoặc nói lắp
• Tê bì mặt, tay hoặc chân, đặc biệt là một bên cơ thể
• Mờ mắt, mất thị lực hoặc nhìn đôi
• Đau đầu dữ dội đột ngột

Đau tim

Các động mạch cung cấp máu cho tim có thể dần bị hẹp lại do sự tích tụ của mảng xơ vữa. Quá trình xơ vữa động mạch (atherosclerosis) diễn ra âm thầm trong nhiều năm mà không có triệu chứng rõ rệt.

Khi mảng xơ vữa bị bong ra, cục máu đông có thể hình thành xung quanh nó, làm tắc nghẽn dòng máu đến tim, khiến tim thiếu oxy và dưỡng chất. Tình trạng thiếu máu cục bộ này được gọi là thiếu máu cơ tim (ischemia). Nếu một phần của tim bị tổn thương hoặc chết do thiếu oxy, cơn đau tim (nhồi máu cơ tim) sẽ xảy ra.

Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), cứ mỗi 39 giây lại có một người ở Mỹ bị đau tim.

Các triệu chứng của cơn đau tim bao gồm:

• Đau hoặc cảm giác bị thắt chặt, căng tức ở ngực hoặc cánh tay
• Khó thở
• Lo âu hoặc cảm giác bất an, sợ hãi
• Chóng mặt
• Buồn nôn, khó tiêu hoặc ợ nóng
• Mệt mỏi nghiêm trọng

Đau tim là một tình trạng cấp cứu y tế. Nếu không được điều trị kịp thời trong vài giờ đầu, tổn thương tim có thể không hồi phục, thậm chí gây tử vong. Nếu bạn hoặc người xung quanh có dấu hiệu nghi ngờ đau tim, hãy gọi cấp cứu ngay.

Bệnh động mạch ngoại biên (PAD)

Bệnh động mạch ngoại biên (PAD) xảy ra khi mảng xơ vữa tích tụ trong thành động mạch, làm tắc nghẽn dòng máu đến thận, tay, dạ dày, chân và bàn chân.

Triệu chứng PAD giai đoạn đầu có thể gồm:

• Chuột rút
• Đau nhức
• Mệt mỏi
• Đau chân khi vận động hoặc tập thể dục (đau cách hồi)
• Khó chịu ở chân và bàn chân

Khi PAD tiến triển, các triệu chứng có thể xuất hiện ngay cả khi nghỉ ngơi. Những dấu hiệu muộn do giảm lưu lượng máu gồm:

• Da chân và bàn chân nhạt màu, mỏng hoặc bóng
• Hoại tử (tế bào chết do thiếu máu)
• Loét chân, bàn chân khó lành hoặc lâu lành
• Đau chân liên tục, ngay cả khi không vận động
• Cảm giác nóng rát ở ngón chân
• Chuột rút ở chân
• Móng chân dày bất thường
• Ngón chân chuyển màu xanh tím
• Lông chân mọc ít hơn bình thường
• Chân hoặc bàn chân lạnh hơn so với bên còn lại

Những người mắc PAD sẽ có nguy cơ cao bị đau tim, đột quỵ hoặc phải cắt cụt chi.

Chẩn đoán cholesterol cao

Cholesterol cao có thể dễ dàng được phát hiện bằng xét nghiệm máu (lipid panel). Bác sĩ sẽ lấy mẫu máu và gửi đến phòng thí nghiệm để phân tích. Bạn cần nhịn ăn ít nhất 12 giờ trước khi xét nghiệm.

Xét nghiệm lipid panel giúp đo lường:

• Tổng cholesterol
• Cholesterol HDL (tốt)
• Cholesterol LDL (xấu)
• Triglyceride

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), các chỉ số cholesterol lý tưởng gồm:

• LDL (cholesterol xấu): dưới 100 mg/dL
• HDL (cholesterol tốt): từ 40 mg/dL trở lên
• Triglyceride: dưới 150 mg/dL

Mức tổng cholesterol được xác định như sau:

• Giới hạn cao: 200 - 239 mg/dL
• Cao: Trên 240 mg/dL

Mức LDL cholesterol được xác định như sau:

• Giới hạn cao: 130 - 159 mg/dL
• Cao: Trên 160 mg/dL

Mức HDL cholesterol dưới 40 mg/dL được xem là không tốt cho sức khỏe.

Theo dõi mức cholesterol

Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) khuyến nghị người trưởng thành từ 20 tuổi trở lên, nếu có sức khỏe bình thường, nên kiểm tra cholesterol mỗi 4 đến 6 năm.

Bạn có thể cần kiểm tra cholesterol thường xuyên hơn nếu có nguy cơ cao bị cholesterol cao, đặc biệt là khi có tiền sử gia đình mắc bệnh rối loạn mỡ máu hoặc từng bị đau tim khi còn trẻ, nhất là nếu có cha mẹ hoặc ông bà mắc phải.

Do cholesterol cao không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu nên điều quan trọng là cần phải duy trì lối sống lành mạnh bằng cách:

• Ăn uống hợp lý
• Tập thể dục thường xuyên
• Kiểm tra cholesterol định kỳ tại cơ sở y tế