Siêu âm tim cấp cứu tại giường - Bộ y tế 2014

I. ĐẠI CƯƠNG

•  Siêu âm - Doppler tim là thăm dò không xâm nhập (hoặc xâm nhập tối thiểu), có thể thực hiện nhiều lần.
•  Thông tin thu được nhanh, chính xác.
•  Siêu âm tại giường chỉ nên tập trung vào mục tiêu chính.
•  Siêu âm 2D phối hợp với Doppler cho phép đánh giá được các mục tiêu đặt ra.

Từ đó, siêu âm tim cấp cứu tại giường cho phép chẩn đoán những tình huống lâm sàng trầm trọng (khi đó người bệnh không thể di chuyển để đi làm siêu âm thường quy tại phòng siêu âm tim).

II. CHỈ ĐỊNH

- Chỉ định của siêu âm tim cấp cứu tại giường là những trường hợp cần lầm siêu âm tim mà tình trạng người bệnh nặng không thể di chuyển đi làm siêu âm tại phòng siêu âm tim được.

- Ví dụ một số chỉ định như sau:

•  Nghi ngờ tràn dịch màng ngoài tim, ép tim.
•  Trường hợp ngừng tuần hoàn.
•  Nghi ngờ phình tách động mạch chủ.
•  Tình trạng thiếu oxy không đáp ứng điều trị.
•  Tình trạng shock.
•  Thực hiện thủ thuật tại giường dưới hướng dẫn của siêu âm: chọc dịch màng tim dưới hướng dẫn của siêu âm,...

III. CHỐNG CHỈ ĐỊNH

- Siêu âm tim qua thành ngực không có chống chỉ định. Tuy nhiên, siêu âm tim qua thành ngực sẽ khó khăn cho việc đánh giá kết quả nếu hình ảnh mờ.

- Siêu âm tim qua thực quản sẽ khắc phục được hạn chế của siêu âm qua thành ngực khi hình ảnh siêu âm qua thành ngực không rõ. Tuy nhiên, siêu âm tim qua thực quản có một số chống chỉ định như sau:

•  Các bệnh lý thực quản: hẹp thực quản, mới phẫu thuật thực quản,...
•  Tia xạ trung thất.
•  Bệnh lý cột sống cổ nặng nề.

IV. CHUẨN BỊ

1. Người thực hiện

•  01 bác sĩ được đào tạo về siêu âm tim.
•  01 điều dưỡng.

2. Phương tiện

•  Máy siêu âm có chương trình siêu âm tim, có đủ các phương thức siêu âm như 2D, TM, Doppler xung, liên tục và màu.
•  Có đầu dò siêu âm tim qua thành ngực và qua thực quản.
•  Máy in ảnh đi kèm với máy siêu âm.
•  Giấy ảnh, gel.
•  Siêu âm qua thực quản cần thêm: lidocain dạng xịt, lidocain dạng gel, thuốc tiền mê,...
•  Găng tay, mũ, khẩu trang,...

3. Người bệnh

•  Siêu qua thành ngực: nếu người bệnh tỉnh táo chỉ cần giải thích để người bệnh yên tâm.
•  Siêu âm qua thực quản: tôn trọng các chống chỉ định. Nếu người bệnh đang dùng thuốc an thần thì có thể tiến hành làm được ngay. Nếu người bệnh đang tỉnh thì dùng thuốc tiền mê như midazolam,...

V. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

1. Siêu âm tim qua thành ngực

- Điều dưỡng đưa máy siêu âm đến tại giường người bệnh, bật máy.

- Bác sĩ tiến hành làm siêu âm tim:

+ Bác sĩ thực hiện các mặt cắt cơ bản (trục dài, trục ngắn cạnh ức trái, mặt cắt 4 buồng, 2 buồng, 5 buồng tim từ mỏm, các mặt cắt trục ngắn, các mặt cắt dưới sườn, trên hõm ức,...), dùng các kiểu siêu âm TM, 2D, Doppler xung, liên tục, màu. Siêu âm tim cấp cứu tại giường tuỳ từng người bệnh mà tập trung vào các mục tiêu khác nhau, tuy nhiên nên tập trung vào các mục tiêu chính như:

•  Chẩn đoán tràn dịch màng tim, ép tim.
•  Xem mức độ giãn thất phải, đo áp lực động mạch phổi.
•  Đánh giá rối loạn vận động vùng và chức năng thất trái.
•  Đo kích thước tĩnh mạch chủ dưới và nhận định.
•  Đánh giá các van tim.
•  Đánh giá động mạch chủ.

+ Sau khi thực hiện siêu âm xong, bác sĩ ghi kết quả siêu âm.

- Sau khi kết thúc siêu âm, điều dưỡng tắt máy siêu âm, lau người người bệnh, lau đầu dò siêu âm và đưa máy siêu âm về phòng bảo quản máy.

2. Siêu âm tim qua thực quản

•  Người bệnh nhịn đói 4 giờ trước khi làm thủ thuật.
•  Giải thích cho người bệnh về lợi ích của siêu âm qua thực quản nếu người bệnh tỉnh.
•  Kiểm tra xem người bệnh có dị ứng với thuốc (lidocain) không.
•  Tháo răng giả tháo lắp và kính của người bệnh.
•  Đặt đường truyền tĩnh mạch.
•  Tiền mê (nếu thấy cần thiết).
•  Bác sĩ tiến hành làm siêu âm tim qua thực quản và ghi kết quả.
•  Sau khi làm xong bác sĩ hoặc điều dưỡng tiếp tục theo dõi người bệnh khoảng 30 phút, điều dưỡng rửa đầu dò siêu âm, treo vào nơi quy định, đưa máy siêu âm về phòng máy.

VI. THEO DÕI

•  Siêu âm tim qua thành ngực: không cần theo dõi gì đặc biệt.
•  Siêu âm qua thực quản: sau khi làm siêu âm cần theo dõi người bệnh khoảng 30 phút: theo dõi ý thức, nhịp tim, huyết áp,...