Sơ cứu bỏng do acid - Bộ y tế 2013

I. KHÁI NIỆM

Bỏng do acid là tổn thương da và các tổ chức dưới da do các acid mạnh và đậm đặc gây nên, theo cơ chế acid làm đông vón protein mô, tổ chức, làm mất nước nhanh chóng của tế bào gây hoại tử khô mô, tổ chức.

II. CHỈ ĐỊNH

Người bệnh bị bỏng acid.

III. CHỔNG CHỈ ĐỊNH

Không có.

IV. CHUẨN BỊ

1. Người thực hiện

• Sơ cấp cứu tại hiện trường: tình nguyện viên, hội viên hội chữ thập đỏ, chính người bệnh.
• Bác sĩ, điều dưỡng chuyên khoa bỏng và các chuyên khoa khác được đào tạo

2. Phương tiện, dụng cụ

• Nước lạnh, sạch: nước lọc, nước máy, nước giếng, nước mưa, trong trường hợp cần thiết có thể dùng nước hồ, sông
• Chậu, xô, vòi nước, gáo nước
• Khăn, chăn ủ ấm
• Băng gạc sạch, nếu có điều kiện: dụng cụ thay băng cho một người bệnh.

3. Người bệnh

Được giải thích. Được khám các vị trí tổn tương đặc biệt các hốc tự nhiên như mắt, tai, mũi họng.

V. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH

Công tác sơ cấp cứu bỏng acid cũng bao gồm các bước cơ bản như bỏng nhiệt, tuy nhiên cần thêm động tác trung hòa bằng dung dịch kiềm nhẹ sau khi ngâm rửa vết bỏng.

1. Sơ cấp cứu tại nơi xảy ra tai nạn

- Bước 1: nhanh chóng đưa nạn nhân khỏi tiếp xúc với tác nhân bỏng.

- Bước 2: Đánh giá nhanh chóng và duy trì các chức năng sống như hô hấp, tuần hoàn

- Bước 3: ngâm rửa vùng bòng bằng  nước sạch càng sớm càng tốt. Thời gian ngâm rửa bỏng acid thường kéo dài hơn so với bỏng nhiệt (30 - 60 phót).

• Ngâm, dội vết bỏng bằng nước sạch, lạnh nhiều lần để giảm nồng độ acid bám trên da. Phải làm càng sớm càng tốt, nếu để muộn trên 30 phút mới xử trí sẽ kém hiệu quả. Trong trường hợp tại nơi bị nạn không có nước hoàn toàn sạch vẫn có thể sử dụng nước ao hồ, sông với mục đích làm rửa trôi nhanh acid bám trên da. Thời gian ngâm rửa, dội nước lạnh ít nhất phải 20 phút.
• Trong trường hợp bị bỏng ở mặt nhưng acid chưa bắn vào mắt (không có cảm giác đau xót ở mắt) thì trong quá trình ngâm rửa cần nhắm chặt mắt. Nếu acid đã bắn vào mắt thì nên úp mặt vào chậu nước, bể nước sạch mở mắt và chớp nhiều lần để làm loãng và trôi acid khỏi mắt.

- Bước 4:

• Trung hòa chỉ tiến hành sau khi ngâm rửa vùng bỏng bằng nước sạch. Nếu có thể vận chuyển sớm người bệnh tới cơ sở y tế thì không cần tiến hành thao tác này (ưu tiên động tác ngâm rửa, việc trung hòa dành cho tuyến y tế cơ sở) mà thực hiện ngay những thao tác tiếp theo.
• Trung hòa tác nhân gây bỏng bằng kiềm như nước xà phòng 5%, natri bicacbonat 2 - 3%, nếu không có thể dùng nước vôi trong để rửa.. Trong bất kì trường hợp nào, không được dùng base mạnh.

- Bước 5: che phủ tạm thời vết bỏng. 

• Có thể dùng các dung dịch trung hòa nhẹ tiếp tục đắp, tưới rửa lên vết bỏng.
• Sau đó, băng ép nhẹ vết bỏng bằng băng sạch.

- Bước 6: bù nước điện giải sau bỏng: cho uống nước oresol, uống nước chè đường ấm, nước cháo loãng, nước hoa quả

- Bước 7: Nhanh chóng chuyển bệnh nhân tới nơi cơ sở y tế gần nhất. Nếu thời gian vận chuyển kéo dài, có thể tiếp tục tiến hành tưới rửa vùng bỏng.

2. Tại cơ sở điều trị

- Nhanh chóng đánh giá tổn thương toàn thân (lấy mạch, nhiệt độ, huyết áp…). Tiến hành cấp cứu toàn thân nếu có.

- Khám xét tại chỗ vết bỏng để chẩn đoán sơ bộ, tiên lượng

- Tiếp tục ngâm rửa nước sạch nếu bệnh nhân đến trước 1 giờ sau bỏng.

- Xử trí bổ sung vết bỏng lần đầu:

• Rửa lại vết bỏng bằng nước xà phòng.
• Rửa vết bỏng bằng dung dịch NaCL 0,9%.
• Rửa vết bỏng bằng dung dịch natri bicacbonat 10-20% hoặc dung dịch đệm phốt phát có pH = 7,4.
• Thấm khô.
• Đắp gạc tẩm dung dịch natri bicacbonat 10-20%

- Nếu bệnh nhân đến muộn 2 - 3 ngày sau bỏng: xử trí tương tự như viết bỏng nhiệt.

- Khi điều kiện cho phép (trang thiang thiết bị, vô cảm, phẫu thuật viên bỏng): tiến hành cắt hoại tử sớm ghép da ngay do vết bỏng acid có đặc điểm hoại tử khô. Ưu tiên ghép da dày toàn lớp, đặc biệt vùng thẩm mỹ.

3. Bỏng mắt

• Rửa dung dịch NaCl 0,9% nhiều lần, tiếp đó rửa bằng dung dịch đệm phốt phát có pH bằng 7,4 nhỏ giọt mạnh.
• Rửa sạch bằng dung dịch NaCL 0,9%.
• Thấm khô.
• Nhỏ thuốc mỡ tetracyclin. Mời chuyên khoa mắt khám và điều trị.

4. Bỏng thực quản dạ dày

• Cho uống nước có pha loãng lòng trắng trứng gà (4 lòng trắng trứng gà trong 500ml nước) hoặc sữa lạnh.
• Không được uống dung dịch Natri Bicacbonat 5% hoặc rửa dạ dày.
• Truyền dịch nuôi dưỡng.
• Các biện pháp dùng ống đặt qua mũi, miệng và thực quản, dạ dày, phải có chỉ định đúng để phòng gây thủng thực quản, dạ dày.
• Kết hợp với chuyên khoa ngoại tiêu hóa theo dõi và điều trị

VI. THEO DÕI VÀ XỬ TRÍ TAI BIẾN

1. Theo dõi tình trạng toàn thân

• Mạch, nhiệt độ, huyết áp, nước tiểu theo giờ, theo 24 giờ.
• Tình trạng sốc, nhiễm khuẩn, suy mòn bỏng: truyền dịch, kháng sinh, nuôi dưỡng...

2. Tại chỗ

• Tình trạng nhiễm khuẩn, đặc biệt là nhiễm khuẩn mủ xanh: dùng thuốc làm khô hoại tử, cắt hoại tử sớm, chống nhiễm khuẩn tại chỗ…
• Tình trạng chèn ép kiểu ga rô do bỏng sâu chi thể: rạch hoại tử giải phóng chèn ép.
• Tình trạng thủng dạ dày,thực quản, hoại tử vành tai, thủng giác mạc (nếu có)…: phối hợp chuyên khoa điều trị