Phân loại buồn nôn và nôn trong điều trị hóa chất cho bệnh nhân ung thư - Bệnh viện 108

Buồn nôn, nôn và rụng tóc là 3 độc tính cấp gây ảnh hưởng nặng nề nhất đến tâm lý của bệnh nhân ung thư được điều trị hóa chất. Nếu không điều trị dự phòng phù hợp, 70-80% bệnh nhân hóa trị có triệu chứng buồn nôn và nôn.

Phân loại:

Buồn nôn và nôn cấp tính:

• Xảy ra trong vòng 24 giờ đầu tiên sau truyền hóa chất.
• Các triệu chứng bắt đầu trong vòng vài phút đến vài giờ và thường nặng nhất ở 5-6 giờ.
• Bệnh nhân có buồn nôn và nôn cấp tính khả năng cao sẽ xuất hiện buồn nôn và nôn muộn.

Buồn nôn và nôn muộn: 

• Xảy ra ở thời điểm sau 24 giờ cho đến 6-7 ngày sau điều trị, nặng nhất ở 48-72 giờ.
• Cơ chế gây buồn nôn và nôn muộn thường liên quan đến sự hoạt động của chất P, trong khi triệu chứng cấp tính liên quan đến serotonin.

Buồn nôn và nôn trước chu kỳ hóa chất tiếp theo (Anticipatory Nausea or Vomiting):

• Triệu chứng này được kích hoạt bởi mùi vị, âm thanh, hình ảnh hoặc những lo âu liên quan đến buồn nôn và nôn đã xẩy ra trước đấy.
• Tỷ lệ xảy ra dao động từ 18-57% và mức độ nghiêm trọng có xu hướng tăng trong chu kì tiếp theo.

Buồn nôn và nôn kháng thuốc (breakthrough nausea and vomiting):

• Xảy ra trong 5 ngày điều trị, mặc dù điều trị dự phòng đầy đủ.
• Triệu chứng này rất khó điều trị và thường phải sử dụng kết hợp nhiều thuốc chống nôn mạnh.

Buồn nôn và nôn dai dẳng (refractory nausea or vomiting):

• Xảy ra trong các chu kì tiếp theo sau chống nôn dự phòng hoặc điều trị nôn thất bại trong chu kì trước, thường là sau một vài chu kỳ hóa chất.
• Thay đổi phác đồ dự phòng buồn nôn và nôn là cần thiết nếu xảy ra kiểu nôn này.

Các yếu tố nguy cơ:

• Liều hóa chất
• Lịch trình và đường dùng
• Các tác nhân hóa trị liệu cụ thể được sử dụng 

Liệu pháp:

• Thuốc chống nôn là rất quan trọng, nếu không dùng thuốc chống nôn trên 90% bệnh nhân được hóa trị liệu liều cao sẽ bị nôn. 
• Thảo dược tự nhiên, chẳng hạn như gừng hoặc bạc hà, có thể giúp giảm bớt các triệu chứng khó chịu của buồn nôn và nôn.
• Các kỹ thuật trị liệu như châm cứu hoặc bấm huyệt, thay đổi lối sống, bao gồm thay đổi chế độ ăn uống và tập thể dục,

Nguồn: Bệnh viện 108